صفحه اصلی درباره ما::ارتباط با ما
.
 
Skip Navigation Links
.
امکان عضويت براي تمام مخاطبان به عنوان خبرنگار افتخاري در سايت باشگاه خبرنگاران افتخاري آريا فراهم شد. خوانندگان محترم خبرگزاري آريا مي توانند با عضويت در باشگاه خبرنگاران افتخاري خبرگزاري آريا، اخبار خود را براي ما ارسال نمايند تا پس از بررسي و تاييد به نام ارسال کننده در سايت باشگاه منتشر شود.
متن مقاله

يادداشتي از دکتر مرتضي دهقان‌نژاد/زنان متنفذ دربار صفوي
نویسنده: دکتر مرتضي دهقان‌نژاد
مترجم:
ارسال کننده: انتخاب سردبير
2 آذر 1394
بسياري از منتفدان مديريت زنان به اين نکته اشاره مي‌کنند که زنان هيچگاه مديريت کلان را در ادوار تاريخ تجربه نکردند و بدين ترتيب آب پاکي را بر روي دستان زنان مي‌ريزند که نبايد توقع زيادي داشته باشند. شايد بد نباشد که به اين افراد توصيه شود که اندکي تاريخ بخوانند. شما اگر تاريخ صفويه را مطالعه کنيد متوجه مي‌شويد که زنان در اين دوره از نفوذ زيادي برخوردار بودند.

 يکي از اين زنان متنفذ اين دوره که توانست تاريخ صفويه را تغيير دهد، پريخان خانم بود. وي دختر شاه طهماسب اول دومين پادشاه سلسله صفويان و خواهر شاه اسماعيل دوم و شاه محمد خدابنده، سومين و چهارمين پادشاهان صفوي بود. از ابتداي زندگي، به دليل کارداني مشاور شاه طهماسب شد. به هنگام بيماري شاه که به مرگ او انجاميد، اميران قزلباش تصميم گرفتند که حيدرميرزا، برادر ناتني پريخان خانم، را به جانشيني او برگزينند. اما پريخان خانم از تقربي که نزد پدر داشت سود جست و نظر شاه را نسبت به حيدرميرزا برگرداند تا اسماعيل ميرزا، برادر ديگرش را که در قلعه قهقهه زنداني بود به جانشيني انتخاب کند. پريخان خانم در اين انديشه بود که چون شاه جديد را در کسب قدرت ياري رسانده، مي‌تواند در امور سلطنت مداخله کند، اما شاه اسماعيل پس از رسيدن به قزوين از قدرت پريخان خانم کاست و اميران قزلباش و ملازمانش را از دور کرد. شاه اسماعيل براي کاهش قدرت پريخان خانم به اين هم بسنده نکرد و اموال او را مصادره کرد و شاهزاده از آن پس زندگي محقري را در پيش گرفت. شاه اسماعيل دوم، که نگران حمايت پريخان خانم از برادرش سليمان ميرزا براي جانشيني تخت و تاج بود، سليمان ميرزا را نيز کشت.

اين کشتارها سبب مخالفت سران قزلباش با او و تماس‌هاي پنهاني سران قزلباش با پريخان خانم شد و در نهايت پريخان خانم تصميم گرفت تا برادرش شاه اسماعيل دوم را به دليل خشونت گسترده بکشد. پريخان خانم پس از پادشاهي محمد ميرزا که به دليل بيماري کم بينا بود، کارهاي حکومت را انجام مي‌داد تا اينکه جنگ قدرت بين خيرالنسا بيگم همسر برادر و پري خان خانم درگرفت. سرانجام خيرالنساء بيگم با لقب مهدعليا با تحريک همسرش، توانست پريخان خانم را از ميدان بدر کند و بدين ترتيب طومار زندگي سي ساله دختر شاه طهماسب به انتها رسيد و وي به دست يکي از ملازمانش خفه شد.


بعد از مرگ پريخان خانم، حکومت بدست خيرالنسا بيگم اداره مي‌شد. وي که همسر را در اداره امور کشور ناتوان مي‌ديد فرماندهي لشکريان سرزمين ايران را به دست گرفت. خيرالنسا به نبرد با متجاوزان پرداخت و قسمت‌هايي از ولايت شيروان را تصرف کرد. خيرالنساء بيگم با نابود کردن مخالفان به طور عملي در امور حکومتي رسماً دخالت مي‌کرد. بدون تصويب و تأييد او هيچ حکمي در کشور به اجرا در نمي‌آمد. چون حمزه ميرزا پسر بزرگش، که آن زمان يازده ساله بود، به نيابت سلطنت انتخاب گرديد مهدعليا که همسر شاه و مادر وليعهد بود ديگر در کار حکومت کسي را شايسته مشورت نمي‌ديد و به استبداد روي آورد. به گونه‌اي که سران قزلباش به سلطان محمد خدابنده پيام فرستادند که ديگر بيش از اين تحمل رفتار خشن مهدعليا را ندارند و اگر دست او از امور کشور کوتاه نشود، کار به شورش و آشوب و ناامني منجر خواهد شد.

نکته جالب جواب خير النسا بود که اعلام کرد تا زماني که زنده است از تهديدهاي سران قزلباش هراسي ندارد چون مادر چهار شاهزاده است. سرانجام امراي قزلباش ظهر روز اول جمادي الثاني سال 987 هجري با شمشيرهاي برهنه وارد حرمسراي شاهي گرديده و اين زن فرمانروا را که به همسر ناتوان و نابيناي خود پناه برده بود، از شوهرش جدا کردند و در برابر چشم همگان خفه کردند. بعدها شاه عباس صفوي انتقام مادر را از قاتلان گرفت و آنان را مجازات سختي داد. اين دو مورد که زنان در شيوه مديريتي خود خشونت را پيشه کردند را بايد از ساير موارد استثنا کرد. بيشتر مديران زن در روش مديريتي خود از شيوه‌هاي خشن دوري کرده و اين دستاورد مرهون برخورداري آنان از حس مادري و همسري است.

درست زمانيکه مردان شمشير را انتخاب کرده و تلاش مي‌کردند تا تصرفات را گسترش بدهند، زنان در زمينه هنر و دانش نام‌آور شدند. بدين ترتيب زنان توانستند جلوي خشونت جامعه مردسالار را بگيرند. زنان و مادران سلاطين همواره تلاش داشتند تا در راه آباداني در کشور گام بردارند همچنانکه مدرسه چهارباغ اصفهان را مادر شاه سلطان حسين مي‌سازد و بدين ترتيب شما مي‌توانيد مدارس و مکان‌هاي زيادي را در سراسر ايران پيدا کنيد که زنان و هسمران شاهان صفوي آن را ساخته‌اند که موجب شده از آن‌ها نام نيکي به يادگار بماند.

* استاد تاريخ دانشگاه اصفهان

-------------------

کميته اطلاع‌رساني دومين همايش ملي اعتدال


نام نظردهنده:
پست الکترونیک:
متن نظر: *
نظرات شما:
1

سایر مقاله های ارسالی:
9 آبان 1395 انديشه زندگي در حکم سلف سرويس است
2 آذر 1394 اجتماعي نوزادان معتاد در مجلس؛ روزانه چند معتاد در کشور متولد مي شود؟
2 آذر 1394 اجتماعي از دختران فراري و زنان در معرض خشونت تا کارتن خوابي با رنگ و بوي زنانه !
2 آذر 1394 اجتماعي معاون رئيس جمهور در امور زنان بيان کرد / حمايت از زنان براي استفاده از ظرفيت شرکت‌هاي دانش بنيان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از زهرا شجاعي/حوزه مردانه سياست و نقش زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از هادي خانيکي/نسبت نابرابر مهارت‌ها و جايگاه زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از شهيندخت مولاوردي /دولت اعتدال و اميد زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از ابوالفضل شکوري/زنان مديراني معتدل تر از مردان
2 آذر 1394 اجتماعي انتقادات و پيشنهادات دکتر ناصر مهدوي/گفتمان اعتدال؛ از ارسطو تا روحاني
2 آذر 1394 اجتماعي روايت جلودارزاده از دومين نمايشگاه نقش آفريني زنان در توسعه پايدار/نقش زن ايراني در خروج از رکود پررنگ مي‌شود
2 آذر 1394 اجتماعي احمدپورنجاتي در دومين همايش ملي اعتدال/جاي خالي تفاهم مفهومي واژه اعتدال در بخش انديشه‌ورز جامعه
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از سعيد معيدفر، جامعه شناس/تحقق مطالبات زنان در گرو به کارگيري اهرم‌هاي فشار
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از علي محمد حاضري/مشارکت سياسي بانوان مطالبه‌اي زودرس
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از غلامرضا انصاري/حذف زنان از عرصه مديريت، محصول توسعه نيافتگي
15 مهر 1393 اجتماعي چرخه خواب چيست و چقدر خواب کافي است؟
14 مهر 1393 خواندني ها خوشبختي چه رنگيه؟
13 مهر 1393 خواندني ها شکم چاق بيمارتان مي کند
12 مهر 1393 اقتصادي اشتباهاتي که جهان را درگير بحران کرد
9 مهر 1393 مديريت 10 مهارت ارتباطي که بايد کسب کنيم
7 مهر 1393 علمي مراقبت از اعضاي بويايي و شنوايي
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ...
Copyright © 2004-2008 Arya Youth Analysts Clup, All rights reserved.