صفحه اصلی درباره ما::ارتباط با ما
.
 
Skip Navigation Links
.
امکان عضويت براي تمام مخاطبان به عنوان خبرنگار افتخاري در سايت باشگاه خبرنگاران افتخاري آريا فراهم شد. خوانندگان محترم خبرگزاري آريا مي توانند با عضويت در باشگاه خبرنگاران افتخاري خبرگزاري آريا، اخبار خود را براي ما ارسال نمايند تا پس از بررسي و تاييد به نام ارسال کننده در سايت باشگاه منتشر شود.
متن مقاله

شادماني بازتوليد ايمان
نویسنده: مقاله دريافتي
مترجم:
ارسال کننده: انتخاب سردبير
24 خرداد 1393


در اين روزهاي مملو از برکت، جشن هاي بسيار زيادي برگزار مي شود که مي توان آنها را از جنبه هاي متعدد بررسي کرد، به لحاظ تاريخي، ديني، جامعه شناختي و... همين امر موجب شد با دکتر جبار رحماني، استاديار انسان شناسي پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي به گفت وگو بنشينيم.

 از نظر او، انگيزه شرکت در مراسم ديني بازتوليد ايمان و تجربه ديني ـ اجتماعي است. البته بزرگداشت ها نيز نبايد از هدف بازتوليد ايمان دور شوند و در گرداب تکرار الگويي برجاي مانده از گذشته بيفتند و خطيب و واعظ و به عبارتي افزايش آگاهي ديني بايد بيشتر اهميت داشته باشد تا صرف مديحه سرايي.

به لحاظ تاريخي، برپايي مراسم شادي براي ولادت ائمه از چه زماني آغاز شده است؟

از سابقه تاريخي جشن هاي ولادت ائمه در دوره اوليه تاريخ تشيع چندان نمي توان صحبت کرد. جشن هاي بزرگداشت ولادت ائمه بيشتر متعلق به دوره هاي متاخر تاريخ تشيع است. در اين ميان، تولد امام زمان شرايط متفاوتي داشته است.

نکته اصلي اين است که تاريخ تشيع روندي داشته که در دوره هاي اوليه بيش از همه بر چند آيين خاص تمرکز کرده است که مهم ترين آن، مناسک عزاداري محرم بوده، آن هم به گونه اي که اين مراسم عزاداري محور توسعه و فرهنگسازي شيعيان قرار گرفته است. البته در مراحلي از تاريخ تشيع مانند دوره آل بويه مراسم ديگري نيز مانند عيد غدير برجسته تر شد. اما در مجموع ولادت ائمه محور آيين هاي شيعي در بزرگداشت ائمه نبوده و بايد آن را بيشتر يک امر متاخر به حساب آورد.

با توجه به سيره ائمه و روايات، آيا مي توان الگويي براي مراسم مذهبي که بخشي از آن به آيين تبديل شده است، يافت؟

در متون شيعي بيش از همه بر محتواي آيين ها و مناسک تاکيد شده و محور اين تاکيدات محتوايي درباره آيين ها و مناسک شيعي، بزرگداشت ياد و پيام امامان شيعي بوده است. در باب فرم و جزئيات رفتاري و شيوه هاي برگزاري اين آيين ها، بندرت دستورات مشخص و معيني مي توان ديد.

به عنوان مثال در باب مناسک عزاداري محرم، بيشترين تاکيدات بر رفتارهاي فردي و در نهايت در حيطه خانواده فرد ديده مي شود. مي توان گفت پيدا کردن توصيه هاي جمعي و عمومي در حيطه فرم مناسک بزرگداشت ائمه بسيار نادر است. از اين لحاظ، صحبت از يک الگو با فرم مشخص تقريبا ناممکن است. لذا الگوهاي موجود از عزاداري و جشن هاي ائمه، ناشي از شرايط تاريخي و فرهنگ هاي اجتماعات شيعي بوده است. به عبارت ديگر آنچه به عنوان سنت اصيل جشن ها و مناسک ديني (مانند عزاداري و مولودي ها) خوانده مي شود، فرم و الگوي تاريخ مندي است که در شرايط تاريخي و فرهنگي خاصي شکل گرفته و امروز قائلان سنت هاي اصيل، اين ريشه هاي تاريخي را ناديده گرفته، سعي مي کنند آن را به مناسک دين ارجاع دهند، در حالي که توصيه هاي ائمه بيش از هر چيز بر بزرگداشت ياد امامان و بازتوليد ايمان شيعي بوده، نه تکرار يک فرم و الگو.

مهم ترين وظيفه خطيب را هنگام حضور مردم براي مراسم مذهبي در چه اموري مي بينيد؟

محور مناسک و مراسم مذهبي، بازتوليد ايمان و آگاهي ديني مردم است و ايجاد فضايي براي کسب تجربه ديني. در فضاي مراسم به دليل ذهنيت آماده مومنان، بستر مساعدي براي ترويج و توسعه آگاهي آنان نسبت به دين وجود دارد.

از سوي ديگر مطالعات علمي نشان داده فضاي مراسم ديني، جايي است که دينداران هر آنچه را به آن معتقدند، دوباره در کنش مناسکي (عزاداري يا شادي) تجربه مي کنند. به همين دليل آنچه يک خطيب مي تواند انجام بدهد، آن است که به مومنان کمک کند درک عميق تري از حقيقت ديني خودشان داشته باشند. به همين دليل بايد ايمان مومنان را از يک سو عميق تر کرد و از سوي ديگر آگاهي مومنان را به حدي توسعه داد که بهتر و عميق تر بتوانند با مسائل معاصر و به روز خودشان مواجه شوند. به عبارت ديگر اين مراسم جايي است که ايمان مومنان جاني تازه مي گيرد و نيرويي دوباره پيدا مي کند، لذا خطيب بايد در همين خصوص به مومنان کمک کند.

به نظرتان کدام يک از اين وجوه امروز کمرنگ تر از هميشه شده است؟

منطق آيين ها و مناسک مذهبي امروزي در بخش هاي زيادي از جامعه تفاوت کرده است. روال آيين ها در گذشته اين گونه بوده که بخشي به مدح و بخشي به موعظه اخلاقي و بخشي نيز به توسعه آگاهي ديني اختصاص مي يافت، اما غلبه گفتمان مداحي در مراسم مذهبي (هم مولودي و هم عزاداري) سبب شده بخش هايي کليدي از محتواي اين مراسم (يعني موعظه و آگاهي ديني) تقريبا آنقدر نحيف شوند که حضور جدي نداشته باشند و عملا بخشي حاشيه اي از محتواي مراسم و مناسک محسوب شوند. اين که بيشتر مومنان سعي مي کنند خودشان را به بخش مداحي مراسم برسانند و محور بسياري از مراسم، مداح محسوب مي شود، دليلي بر اين مدعاست.

تبليغات تمام زندگي ما را گرفته، حتي براي مراسم مذهبي تا از اين طريق جمعيت بيشتري جذب شود. چندي پيش جايي نوشته بود: «شام ولادت» و عده اي به خاطر شام رفته بودند ولي منظور آنان «شب» بود. گرچه هدف احتمالي کسب جمعيت حاصل شده بود ولي آيا کوشيدن براي جذب جمعيت بيشتر، آن هم از چنين راه هايي، با روح اين مجالس ارزشمند و معنوي سازگار است؟

بايد منطق دنياي مدرن را در مواجهه با دين بهتر بشناسيم. ما هميشه در اين تصور خام هستيم که نفوذ مدرنيته به دين از بيرون است، اما بايد دقت کنيم که نفوذ مدرنيته نه توسط بيروني ها و غربي ها، اتفاقا دقيقا توسط خود مومنان و در راستاي ايمانشان انجام مي گيرد.

يکي از مهم ترين ويژگي هاي دين در دنياي مدرن آن است که منطق بازار و رقابت در دين هم وارد مي شود. به همين دليل هرکس سعي مي کند تبليغ بيشتر و پررنگ و لعاب تري براي مراسم خودش داشته باشد. غلبه بر رقابت سبب مي شود عرصه دينداري نيز به نوعي به بازار ديني تبديل شود و فضاهاي ديني به يک پاساژ شباهت پيدا کنند، يعني تا حد ممکن پررنگ و لعاب تر و پرشکوه تر باشند تا مخاطبان بيشتري داشته باشند. به همين دليل در اين فضاي رقابتي، محتوا تا حدي به دليل سليقه و ذائقه مخاطب تقليل و گاه تخفيف پيدا مي کند اما باز هم تاکيد مي کنم اين فرآيند را خود دينداران (هيات امناي مراکز مذهبي مانند مسجد، حسينيه و هيات عزاداري) انجام مي دهند، نه انساني بيگانه با سوءنيت.

با نگاه جامعه شناختي، مردم در حوزه شخصي دين، براي حضور در مراسم ولادت ائمه چه اولويت و جايگاهي قائل هستند؟

همان طور که پيشتر هم توضيح داده شد، مناسک ديني، بستر اصلي تجربه دين توسط دينداران است. ايمان مومنان به واسطه انجام مراسم و مناسک ديني به دست مي آيد و بازتوليد و تقويت مي شود. به همين دليل بايد دقت کرد مومنان يک دين، ذائقه ديني خود يا ايماني را که در جستجوي آن هستند، با شرکت در مراسمي که مي پسندند، تجربه مي کنند و بسط مي دهند.

توسعه محافل مولودي و آيين هاي شادمانه در جامعه ما، تا حدي ناشي از تحول در ذائقه ديني مردم است. در گذشته، مردم به دليل شرايط زندگي شان، بيشتر تمايل داشتند در مجالس عزاداري ديني شرکت کنند، اما تحول شرايط زندگي و گرايش هاي ديني مردم، سبب شده آنها علاوه بر مناسک عزاداري، تمايل بيشتري به شرکت در مناسک شادمانه مانند مولودي و ديگر اعياد ديني داشته باشند.

اين تمايل فزاينده به مشارکت در مولودي ها و جشن هاي شادمانه ديني، در اقشار جديد و متوسط رو به بالاي شهري، بيانگر تحولي در ذائقه دينداري مردم است که مستلزم بحثي ديگر است و در اين مجال نمي گنجد.

کسي که در مراسم ديني مانند ولادت يا عزا شرکت مي کند، انتظار دارد چه چيزي در نهايت براي خودش و ديگران حاصل شود؟

به تعبيري ساده مي توان گفت ما به دو دليل در مراسم ديني شرکت مي کنيم؛ از يک سو نيازمند بازتوليد ايمان ديني و تجربه ديني خودمان و از سوي ديگر نيازمند بازتوليد و تجربه هويت ديني ـ اجتماعي خودمان هستيم. به عبارت ديگر شرکت ما در مراسم، يک بعد اجتماعي و فرهنگي (يعني ابعاد اجتماعي و فرهنگي حيات فردي و جمعي ما) دارد و يک بعد ديني (تجربه ديني از باورها و اعتقاداتمان نسبت به افراد و مکان ها). به همين دليل در حيطه نيازها و انگيزه هاي ديني، وقتي کسي در مراسمي شرکت مي کند، قبل از هر چيز و بيش از همه مي خواهد ايمان ديني اش را بازتوليد و تجربه کند يا آگاهي ديني و اخلاقي اش را بازتوليد کند و توسعه بدهد.

در حيطه هويت اجتماعي، هر فرد با شرکت در اين محافل و مجالس ديني، تعلقش به يک جمع و قشر اجتماعي را که دينداري نسبتا مشابهي دارند، نشان مي دهد. شرکت ما در مجالس ديني محله مان، هويت اجتماعي ما را نيز بازتوليد مي کند. به طور عام مي توان گفت شرکت در هر مراسمي دلايل آشکار و ضمني ديني و اجتماعي خاصي دارد. به همين دليل است که يک مومن، در مراسم عزاداري محرم يا ولادت حضرت علي، هر مجلسي را نمي رود؛ او جايي مي رود که از يک سو نگاه ديني آن جمع را قبول دارد و از سوي ديگر نوعي همدلي و احساس مثبت، نسبت به افراد حاضر در آن محيط دارد. به عبارت ديگر دينداري در بستر و لابه لاي عوامل اجتماعي شکل مي گيرد و عمل مي کند و اين دو را بايد هميشه در نظر داشته باشيم.

    حورا نژاد صداقت


نام نظردهنده:
پست الکترونیک:
متن نظر: *
نظرات شما:
1

سایر مقاله های ارسالی:
9 آبان 1395 انديشه زندگي در حکم سلف سرويس است
2 آذر 1394 اجتماعي نوزادان معتاد در مجلس؛ روزانه چند معتاد در کشور متولد مي شود؟
2 آذر 1394 اجتماعي از دختران فراري و زنان در معرض خشونت تا کارتن خوابي با رنگ و بوي زنانه !
2 آذر 1394 اجتماعي معاون رئيس جمهور در امور زنان بيان کرد / حمايت از زنان براي استفاده از ظرفيت شرکت‌هاي دانش بنيان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از زهرا شجاعي/حوزه مردانه سياست و نقش زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از هادي خانيکي/نسبت نابرابر مهارت‌ها و جايگاه زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از شهيندخت مولاوردي /دولت اعتدال و اميد زنان
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از ابوالفضل شکوري/زنان مديراني معتدل تر از مردان
2 آذر 1394 اجتماعي انتقادات و پيشنهادات دکتر ناصر مهدوي/گفتمان اعتدال؛ از ارسطو تا روحاني
2 آذر 1394 اجتماعي روايت جلودارزاده از دومين نمايشگاه نقش آفريني زنان در توسعه پايدار/نقش زن ايراني در خروج از رکود پررنگ مي‌شود
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از دکتر مرتضي دهقان‌نژاد/زنان متنفذ دربار صفوي
2 آذر 1394 اجتماعي احمدپورنجاتي در دومين همايش ملي اعتدال/جاي خالي تفاهم مفهومي واژه اعتدال در بخش انديشه‌ورز جامعه
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از سعيد معيدفر، جامعه شناس/تحقق مطالبات زنان در گرو به کارگيري اهرم‌هاي فشار
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از علي محمد حاضري/مشارکت سياسي بانوان مطالبه‌اي زودرس
2 آذر 1394 اجتماعي يادداشتي از غلامرضا انصاري/حذف زنان از عرصه مديريت، محصول توسعه نيافتگي
15 مهر 1393 اجتماعي چرخه خواب چيست و چقدر خواب کافي است؟
14 مهر 1393 خواندني ها خوشبختي چه رنگيه؟
13 مهر 1393 خواندني ها شکم چاق بيمارتان مي کند
12 مهر 1393 اقتصادي اشتباهاتي که جهان را درگير بحران کرد
9 مهر 1393 مديريت 10 مهارت ارتباطي که بايد کسب کنيم
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ...
Copyright © 2004-2008 Arya Youth Analysts Clup, All rights reserved.